بعد از جنگ سرد، گرایش به سوی منطقهگرایی در مناطق گوناگون جهان بیشتر نمایان شدهاست. آسیای مرکزی از مناطق ژئواستراتژیک است که همواره در کانون توجه روسیه و ابرقدرتهای چین و آمریکا قرار دارد. توجه کشور چین به این منطقه برای عبور طرح (یِککمربند-يِکراه) برای اتصال به اروپا از نمونههای موقعیت مهم آسیای مرکزی است.در این منطقه، اتحادیۀ اقتصادی اوراسیا و سازمان همکاری شانگهای ظرفیتهای خوب و مناسبی برای ارتقای سطح اقتصادی کشورهای این منطقه دارند که سیاست خارجی ایران، می تواند از این ظرفیتها در راستای منافع ملی خود بهره ببرد. اتحادیۀ اقتصادی اوراسیا از اتحادیههایی است که در قالب گروهبندی منطقهای در آسیای مرکزی تأسیس شدهاست. ایران به عنوان کشوری که در همسایگی با کشورهای عضو این اتحادیه قرار دارد، با توجه به موقعیت ژئوپلیتیک و ژئواستراتژیک خود، میتواند از نقش تأثیرگذار این اتحادیه متأثر شود.
بخش قابل توجهي از سهم تجارت خارجي ايران را نفت خام و محصولات کمفراوريشده از نفت و گاز تشکيل ميدهند که ميتوان عنوان کرد تلاش زيادي نيز براي شکلگيري تجارت آنها صورت نگرفته است. اين درحالي است که وضعيت ايران، چه از نظر جغرافيايي و چه از نظر ظرفيت کشورهاي همسايه به نحوي است که امکان افزايش توليد و تجارت با اين کشورها فراهم است. در اين راستا لازم است سياست توسعه تعاملات تجاري و اقتصادي خارجي با کشورهاي هدف، متناسب با توانايي و نيازهاي داخلي در دستور کار کشور قرار گيرد و از اين طريق امکان بهرهمندي از مزيتهاي تجارت خارجي فراهم گردد. يکي از ظرفيتهاي موجود در زمينه افزايش تعاملات تجاري و اقتصادي با کشورهاي هدف، همکاري با کشورهاي عضو اتحاديه اقتصادي اوراسياست.
نوشتار حاضر در پی پاسخ به این پرسش است که عضویت ایران در اتحادیۀ اقتصادی اوراسیا چه تأثیری بر موقعیت ایران در منطقه دارد؟ همچنین با ظرفیتهای موجود در استان هرمزگان چه مواردی را می توان در راستای همکاری با اوراسیا روی میز قرار داد.
(اردیبهشت 1400)